Leeruitkomsten

Wat en waarom leeruitkomsten

Leeruitkomsten (ook wel leerresultaten)

Volgens constructive alignment, een basisvoorwaarde voor het ontwerpen van onderwijs, ontwikkel je een opleidingsprogramma op basis van beoogde leeruitkomsten (ook wel aangeduid als leerresultaten). Hier lees je alles over  leeruitkomsten en hoe je deze opstelt op programmaniveau.

Klik op “+” om de blokken te lezen.

Wat zijn leeruitkomsten?

Leeruitkomsten geven aan wat studenten na het voltooien van het studieproces moeten kennen en kunnen, en hoe zij dat kunnen aantonen. Zij beschrijven het gewenste resultaat van een opleidingsfase. Dit betekent een opbrengstgerichte benadering van onderwijs in plaats van aanbodgerichte. Leeruitkomsten vormen de basis voor het ontwikkelen van het onderwijs en de toetsing en zijn afgeleid van de eindkwalificaties van de opleiding, zoals beschreven in het landelijk profiel. Zij laten ruimte voor een bredere instroom in vooropleiding en voltijd- of deeltijdstudenten. (Vereniging van Hogescholen, 2016; Hogeschool Utrecht, 2017). Bij het formuleren van leeruitkomsten ligt de uitdaging daarom in het vinden van balans tussen houvast en ruimte: de leeruitkomsten moeten voldoende concreet en specifiek zijn, maar niet zo dichtgetimmerd zijn naar context of inhoud dat ze flexibiliteit in de invulling van (delen van) opleidingstrajecten door de student in de weg staan. Daarbij moeten leeruitkomsten waarneembaar en te beoordelen zijn.

Waarom? Beroepsauthentiek onderwijs

Om als startbekwaam professional in het beroepenveld aan te treden leren studenten de kennis, vaardigheden en houding aan die belangrijk zijn om als beginnend beroepsbeoefenaar in het beroepenveld te starten. Elke opleiding kent daarom eindkwalificaties, die beschreven zijn in competenties: clusters van kennis, vaardigheden en beroepsattitudes op eindniveau (Vereniging van Hogescholen, 2016). Dit zijn individuele verworvenheden die studenten gedurende de opleiding of onderwijseenheid aanleren (Hogeschool Utrecht, 2017). De eindkwalificaties worden uitgeschreven naar leeruitkomsten, zowel op eindniveau als per opleidingsfase op basis van zelfstandigheid en complexiteit. De beschrijving van leeruitkomsten heeft als doel dat er verschillende leerwegen en leeractiviteiten mogelijk zijn per student, terwijl tegelijkertijd gewaarborgd wordt dat studenten voldoen aan hetzelfde niveau.

Bron: Inspectie Hoger Onderwijs, NVAO, 2016

Werken met leeruitkomsten in een notendop (13 min)

Hoe schrijf je leeruitkomsten? - De Tuningsytematiek

De Tuningsystematiek geeft een systeem waarbij een leeruitkomst wordt opgebouwd aan de hand van een aantal standaard onderdelen.

Bron: Klarus, Peeters & Joosten-ten Brinke, 2017 & Nederlands Partnerschap Leven Lang Leren, 2015
WerkwoordIs in staat om te verdedigen
Type/soortMet behulp van debatvaardigheden en vaardigheden op het gebied van argumentatie en reflectie
OnderwerpZijn onderzoeksuitkomsten en scriptie
StandaardEisen die aan onderzoeksrapporten gesteld in domein communicatie
RijkwijdteBinnen een gemiddelde complexiteit
VraagToelichting
WerkwoordWelk gedrag wil je zien bij de toetsing? Wat toets je bij huidige toetsing? Bijvoorbeeld werkwoorden Bloom (cognitieve domein), zie ook psychomotorische en affectieve domein (bijvoorbeeld in Kennedy). Link met toetsbeleid
Type/soortAan welke opleidings-specifieke competenties draagt het bij? Zie landelijk profiel, eindkwalificaties opleiding. Welke ‘rijtjes’ staan in standard 1 van de NVAO?
OnderwerpOver welke onderdelen BOKS/kennisbasis gaat het hier? Bij ontbreken van goede BOKS: keer het process om: Wat wil je hierover in de BOKS? Zie landelijke documenten, toetsmatrijzen, literatuur waar je aan denkt enz.
StandaardWelke modellen/ theorieën/ standaarden/ aanpakken/ benaderingen mag/moet iemand hanteren? Bijvoorbeeld wet- en regelgeving, wetenschappelijke evidence, professionele normen (bijvoorbeeld register, beroepsvereniging), kwaliteit literatuur. Eventueel aantal verschillende modellen dat iemand moet beheersen.
RijkwijdteIn welke combinatie(s) van rol en situatie moet het gedrag getoond kunnen worden? Eisen aan de toepassingssituatie, die iets zeggen over complexiteit/ nieuwheid(transfer)/ snelheid/ risico/ soort beschikbare informatie.

Voorbeelden

De startbekwame Stuurman maakt de voorbereiding voor een internationale zeereis, inclusief de bijhorende manoeuvres, die voldoet aan internationale standaarden en voert als lid of leider van een brugteam deze zeereis zo veilig en efficiënt mogelijk uit. Hij toont bij de uitvoering een proactieve houding en kan adequaat omgaan met veranderende meteorologische en oceanografische omstandigheden, navigational emergencies en andere calamiteiten.

De student is in staat om zijn onderzoeksuitkomsten en scriptie met behulp van debatvaardigheden en vaardigheden op het gebied van argumentatie en reflectie, binnen een gemiddelde complexiteit te verdedigen, volgens de eisen die aan onderzoeksrapporten worden gesteld in het domein communicatie.

De logistiek professional/student plant, aan de hand van doelen en data, logistieke (deel)processen en voert verbeteringen door die impact hebben. Hij maakt daarbij een afweging tussen servicegerichtheid, kosten en duurzaamheid.

De student bezit de praktische vaardigheid ontwikkeld om een in een gesimuleerd situatie met behulp van de Javascript de interactie van webpagina te testen en te verbeteren. De student programmeert volgens de opgegeven standaarden.

Een student heeft de competentie ontwikkeld om een in een praktijk(getrouwe) situatie met behulp van de design thinking methode een UX-vraagstuk van een opdrachtgever te analyseren en op basis van deze analyse een prototype te ontwerpen. De student onderbouwt het ontwerp met relevante theorieën over Human-Computer interaction. 

Een student heeft de juiste werkhouding geleerd voor het uitvoeren van individuele taken (schrijven van een thesis) en het werken in teams, om opdrachten binnen de gestelde tijd af te ronden en met aandacht voor persoonlijke en professionele integriteit en het voorkomen van plagiaat.

Stappenplan leeruitkomsten formuleren op programmaniveau

Om te zorgen voor een goede ‘alignment’ van het gehele programma is het belangrijk dat de leeruitkomsten gerelateerd zijn aan het landelijk- en beroepsprofiel en idealiter worden deze afgestemd met het werkveld via een veldadviesraad/onderwijsadviesraad of een equivalent daarvan. Het volgende stappenplan kan helpen om de context van de opleiding als geheel inzichtelijk te maken.

Eindkwalificaties (voorheen competenties) –> leeruitkomsten –> gedrags- of handelingscriteria

Bij sommige opleidingen worden de eindkwalificaties al in het landelijk profiel uitgewerkt als gedrags- of handelingsindicator

Stappenplan opstellen leeruitkomsten

1

Start met het landelijk opleidingsprofiel.

Hierin zijn voor alle opleidingen de eindkwalificaties uitgewerkt. Bij sommige opleidingen zijn hierin ook al de leeruitkomsten of zelfs gedrags- en/of handelingsindicatoren uitgewerkt.

Een eerste inventarisatie van opleidingen binnen FT:

  • Built Environment: eindkwalificaties (als gedragsindicatoren uitgewerkt) en leeruitkomsten
  • Logistiek: eindkwalificaties (als gedragsindicatoren uitgewerkt) en leeruitkomsten
  • BMT: eindkwalificaties en gedetailleerde handelingsindicatoren
  • FO: eindkwalificaties en gedetailleerde handelingsindicatoren
  • TW: eindkwalificaties en leeruitkomsten

2

Het centrale thema

Stel op basis van de vraag van de arbeidsmarkt en de domeinbeschrijving vast wat het centrale thema van het programma/de opleiding  is.

De vraag van de arbeidsmarkt vormt de basis; wat is nodig, welke kennis en vaardigheden moet iemand beheersen om gekwalificeerd te zijn? Welke wensen zijn er vanuit de opleiding voor de vereiste opbrengsten?

Zorg ervoor dat je als opleiding een eigen onderscheidend opleidingsprofiel hebt met een duidelijke identiteit.

Van belang is om te denken van buiten naar binnen: eerst het resultaat bepalen dat je van de student wilt zien en dan vaststellen wat de relatie daarvan met het leerproces is.

3

De leeruitkomsten

Verzamel, scherp aan of ontwerp op basis van de voorgaande 2 stappen, de leeruitkomsten die als uitkomst dienen van de gehele opleiding. Maak hierbij gebruik van eerder genoemde Tuningsystematiek.

4

Maak een voorlopige formulering van de leerresultaten

Maak een voorlopige formulering van de leerresultaten en controleer of het gehele programma afgedekt is. Formuleer maximaal 12 leerresultaten voor een geheel programma.

5

Werk per eindkwalificatie de leeruitkomsten uit naar niveau

Werk per eindkwalificatie de leeruitkomsten uit naar niveau, volgens de complexiteitsniveaus van ZelCom.

Let er bij het formuleren van de leeruitkomsten op programmaniveau logisch zijn opgebouwd naar zelfstandigheid en complexiteit. Hiervoor kun je het volgende schema gebruiken (klik op de afbeelding om deze in een nieuwe pagina te openen):

Het is niet nodig om alle leeruitkomsten op niveau III af te ronden. Stem dit goed met elkaar af.

6

Uitwerken concrete vereisten bij prestaties

Omdat leeruitkomsten ook de basis vormen voor toetsing/examinering en leerinhouden is het aan te raden om vast te stellen wat precies vereist is om een prestatie bij toetsing en examinering als ‘voldoende’ aan te kunnen merken. Dit werk je bijvoorbeeld uit in gedrags- of handelingscriteria. Deze worden in sommige opleidingen (die ontwikkelen op basis van het 4CID-model) gekoppeld aan beroepstaken.

Aanwijzingen bij het formuleren van leeruitkomsten

Klik op “+” om de blokken te lezen.

Aanwijzingen bij het formuleren van leeruitkomsten

  • Begin elk leerresultaat met een handelingswerkwoord, gevolgd door het onderwerp en eindig met toelichting op de context.
  • Kies werkwoorden die waarneembaar en te beoordelen (meetbaar) gedrag weergeven;
  • Typeer de gewenste leeropbrengst zo scherp mogelijk (vermijd termen als: enige, juiste, geschikte);
  • Vermijd vage termen zoals ‘weten’, ‘begrijpen’, ‘leren’, bekend zijn met’, en ‘zich bewust zijn van’. Dit soort termen verwijzen meer naar de leeronderwerpen dan naar de leeruitkomsten;
  • Vermijd complexe zinnen. Gebruik als het nodig is meer zinnen om het helder te houden;
  • Kies een specificatieniveau dat onderwijs- en examenconstructeurs wel duidelijk stuurt, maar niet zo specifiek is dat de flexibiliteit van het onderwijs wordt aangetast;
  • Duid in een leeruitkomst slechts één beheersingsniveau aan en geef altijd het hoogste beheersingsniveau weer;
  • Beschrijf de leeruitkomsten in een doordachte volgorde, maar vermijd verwijzingen naar andere leeruitkomsten. Met andere woorden; zorg dat elke leeruitkomst op zichzelf staat, maar dat de volgorde van opsomming logisch en duidelijk is.
  • Als je leeruitkomsten beschrijft, houd dan de periode/tijdlijn in gedachten waarbinnen het resultaat wordt geacht gehaald te worden. Er is altijd gevaar van overdrijving. Vraag jezelf dus altijd af of het realistisch is dat de leeruitkomst binnen de beschikbare tijd en middelen kan worden gehaald;
  • Houd in gedachten hoe vastgesteld gaat worden of de leeruitkomsten ook daadwerkelijk gehaald worden. Te breed kan betekenen dat het moeilijk wordt de uitkomst te beproeven. Te smal kan betekenen dat de lijst met leerresultaten te lang en te gedetailleerd wordt.
  • Check of de beschreven leeruitkomsten herkenbaar zijn (bijvoorbeeld bij collega’s, oud-studenten, werkveld).

Voorbeelden

Hier vind je enkele voorbeelden uit de opleidingen binnen onze faculteit. In alle gevallen geldt dat er altijd doorontwikkeling plaatsvindt, bijvoorbeeld in het aanscherpen van formuleringen, het verder uitwerken van criteria, finetunen, verder toeschrijven naar de Tuningsystematiek, etc.

Het zijn dus geen waterdichte voorbeelden om 1 op 1 over te nemen, ze kunnen wel ter inspiratie dienen om zelf aan de slag te gaan.

Heb je zelf voorbeelden van hoe jullie op curriculumniveau de leeruitkomsten hebben uitgewerkt en wil je deze geplaatst hebben, stuur ze naar een collega van O&O.

Heb je vragen, dan horen wij het ook graag.

Door de site te blijven gebruiken, stemt u in met het gebruik van cookies. Meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op "cookies toestaan" om u de best mogelijke browse-ervaring te geven. Als u deze website blijft gebruiken zonder uw cookie-instellingen te wijzigen of als u hieronder op "Accepteren" klikt, stemt u hiermee in.

Sluiten