6. Leeractiviteiten

“Leren is een werkwoord”, dus wat kunnen studenten dóen om de benodigde kennis, vaardigheden en houding te bemachtigen om het gewenste leerresultaat te bereiken? Dat is de vraag bij het ontwikkelen van leeractiviteiten. Welke activiteiten helpen de student om de beoogde leeruitkomsten/leerdoelen te behalen? Wat is de rol van de docent hierin? Hoe maak je de student eigenaar? Waar is samenwerken nodig? En hoe bereiden de leeractiviteiten de studenten voor op de toetsing?

1. Leeractiviteiten, wat, waarom en hoe?

Klik op “+” om de blokken te lezen.

Wat zijn leeractiviteiten?

Leeractiviteiten zijn alle activiteiten die studenten (kunnen) uitvoeren om te komen tot de beoogde leeruitkomsten. Leeractiviteiten zijn altijd gericht op bijdrage aan ‘het succes van de studenten en de stimulerende leeromgeving’  (ambitie 4 – instellingsplan), en geven de student regie over inhoud, tijd, vorm en plaats, passend bij de persoonlijke talenten en ambities van de student (3e ambitie HvA) d.m.v. een variatie aan leeractiviteiten te bieden.

Waarom leeractiviteiten?

Het geheel van (een keuze uit) leeractiviteiten vormt de reis van de student van beginsituatie naar kwalificatie passend bij de opleidingsfase (met als uiteindelijke doel: als beginnend professional deel te nemen aan de arbeidsmarkt). Leeractiviteiten dragen bij aan betekenisgeving (Last & Jongen, 2021)

Het stelt de student – middels ervaringen, feedback en kennis – in staat benodigde kennis, vaardigheden en houding te ontwikkelen/bemachtigen, passend bij de opleidingsfase.

Hoe ontwerp je leeractiviteiten?

Er is niet één gouden standaard voor leren of onderwijzen, leren is een persoonlijk proces. Leeractiviteiten dragen bij aan betekenisgeving en zijn afhankelijk van context, voorkennis, motieven en intenties. Hierbij is het belangrijk om te bepalen of het onderwijs ingericht moet worden voor oppervlakte leren (op een niet-complex cognitief niveau), of voor diepte leren (op een complexer cognitief niveau). Diepteleren leidt namelijk tot begrip en kennis, in tegenstelling tot oppervlakte leren. En dat bereik je door leeractiviteiten te ontwerpen die studenten zelf actief kennis laten construeren en toepassen. En, die volledig in lijn zijn met de leeruitkomsten en de toetsing (constructive alignment) (Last & Jongen, 2021)

2. Stappenplan ontwerpen leeractiviteiten – werk een studentgerichte leerreis uit

Klik op “+” om de blokken te lezen.

1. Globale reis

  1. Welke (logische) tussenstappen zijn nodig om van beginsituatie van de student te komen tot het eindpunt (de leeruitkomsten)?
  2. Deel de reis in, rekening houdend met leerinhoud en tijd voor de module
  3. Zet in de reis ook mijlpalen waar een student oefent met en inzicht krijgt over in hoeverre hij de leeruitkomsten beheerst (feedback en feedforward)

2. Bepaal per deelstap

  1. Welke bronnen of materialen worden hierbij gebruikt (cognitive presence)
  2. Of deze in een groep of individueel worden uitgevoerd (social presence)
  3. Wat is de zwaarte? Wat is de gewenste volgordelijkheid van de leerinhouden?
  4. Hoeveel sturing heeft de student nodig?
  5. Wat is de opbouw in moeilijkheidsgraad?

Vragen die je ook kunnen helpen, zijn opgenomen in het artikel “Ontwerpcriteria Blended Learning“.

3. Bepaal welke leeractiviteiten (t.b.v. kwalificatie, socialisatie en subjectificatie) passen bij de gestelde leerresultaten en gekozen toestvorm

  1. Ga hierbij uit van activiteiten waarin studenten zelf kennis construeren en toepassen, om te komen tot diepteleren.
  2. Welke opdrachten kun je studenten laten maken?
  3. Welke materialen kun je aanbieden?
  4. Hoe kun je ondersteunen zodat studenten van elkaar leren?
  5. Plan leeractiviteiten die passen bij de fasen van een volwaardig leerproces: (activeren voorkennis, kennis verwerven, kennis verwerken, verworven kennis toepassen, reflecteren, analyse/onderzoek, (samen)werken aan een (tastbaar) product, discussiëren/verantwoorden, (in)oefenen of evalueren)
  6. Hoe passen de leeractiviteiten en de aangeboden leerstof in (nieuwe) contexten?
  7. Welke leeractiviteiten kun je als checkpoints gebruiken, geschikt om informatie te verzamelen voor de student en docent over het leerproces t.b.v. toetsing en feedback?

Vragen die je ook kunnen helpen, zijn opgenomen in het artikel “Ontwerpcriteria Blended Learning“.

Tips om het maken van keuzes te vergemakkelijken
  • Past een ‘vertellende’ cursus, een onderwijseenheid waarin de inhoud successievelijk en geleidelijk aan de studenten wordt uitgelegd, zoals bij bijvoorbeeld in een collegereeks zou gebeuren?
  • Is het mogelijk om studenten uit te dagen tot het zoeken van oplossingen voor gestelde problemen of vragen, daarbij gebruik makend van door het onderwijs aangedragen of zelfgezochte informatie?
  • Is het wenselijk studenten hun kennis zelf actief te laten ‘ontdekken’?
  • Past het beter om de inhoud op te bouwen van specifiek naar globaal, of juist andersom van globaal naar specifiek?
  • Zijn de processtappen te baseren op of te laten aansluiten op binnen het vakgebied ingeburgerde methoden, algoritmen, heuristiek of procedures?
  • Ligt het voor de hand studenten te laten samenwerken of is het aangewezen om de module vooral 
individueel te laten bestuderen?

4. Verdeel de leeractiviteiten logisch over de doorlooptijd van de module. Zorg voor structuur, volgordelijkheid, samenhang

  1. Houd rekening met de bovenstaande stappen
  2. Heb aandacht voor de motivatiebevorderende principes relevantie, autonomie, competentie en verbondenheid. Zie voor meer informatie het artikel “Motivatie”.
  3. Bepaal wat synchroon en a-synchroon uitgevoerd kan/moet worden.
  4. Bepaal waar ruimte is voor flexibele, gepersonaliseerde leerpaden (keuzes, a-synchroon, tijd, plaats, tijd, tempo, werkvorm, toetsing)
  5. Wat online en wat fysiek wordt uitgevoerd (blended learning)

Zie onder dit stappenplan enkele voorbeelden van blauwdrukken, kantelenplannen, blended waves, opbouw lesscycli.

5. Bepaal middels welke werkvormen, didactiek en leertechnologie de leeractiviteiten door de student uitgevoerd worden

  1. Een a-synchrone voorbereiding van het hoorcollege om kennis op te doen: bied je dit aan middels het lezen van literatuur? Het kijken van een kennisclip? Voeg je iets toe zoals interactive documents of interactive video, om de student te activeren? Of sluit je af met een quiz of verwerkingsopdracht?
  2. Bij het verdiepen van de stof tijdens een werkcollege, maak je hierbij gebruik van een ‘hoorcollege’, verdiepende opdrachten, quizzes, praktijkopdrachten, etc.
  3. Maak duidelijk wat synchroon en a-synchroon, online en face 2 face plaats moet/kan vinden.
  4. Werk dit uit in een schema per week. Op deze manier dwing je jezelf te kijken in hoeverre alles echt op elkaar aansluit en samenhangt, hoe de balans is voor de student, of alles mogelijk en logisch is. Je kunt dit tevens gebruiken om de student structuur te geven.

6. Hulp bij het kiezen van effectieve didactiek, werkvormen, ondersteunende technologie

Bij het opzetten en invullen van het didactisch scenario voor een onderwijsmodule moet rekening gehouden worden met de uitgangspunten van de HvA, FT en met de uitkomsten van de analyse van de ontwikkelopdracht. Naast kwalificatie is het belangrijk in het ontwerp rekening te houden met het belang van sociale interactie tussen studenten onderling (sociale binding) en met docenten (academische binding).

  1. Effectieve didactische principes: 12 bouwstenen voor effectieve didactiek
  2. Concrete werkvormen en ondersteunende technologie
  3. Overige tips, zoals motivatie en binding, veranderende rol van de docent.

3. Checklist: goede leeractiviteiten

Bevatten motivatie bevorderende principes
  • Autonomie, competentie, verbondenheid
  • Duidelijke relatie met leeruitkomsten, toetsing en beroepspraktijk (relevantie)
  • Bevatten casuïstiek, praktijkvoorbeelden, sluiten aan bij ervaringen van studenten en hun leefwereld, bevatten toepassingsmogelijkheden van de inhoud
  • Uitdagend en uitnodigend
  • Opbouw in moeilijkheidsgraad
  • Ruimte voor keuze en flexibiliteit
  • Voldoende momenten van sociale aanwezigheid
Zijn activerend (verwerkingsopdrachten, studeeraanwijzingen, aanzetten tot samenwerken, taken formuleren, problemen aanbieden, casuïstiek, reflectie, synchrone onderwijsbijeenkomsten)
  • Focus op gezamenlijke kennisconstructie
  • Bevatten bepaalde vorm van interactie
  • Community leren
Structureren en sturen het studeren van studenten
  • Doelen en verwachtingen expliciteren
  • Bieden duidelijke structuur (bijv. opdelen in lessen, leereenheden of studietaken)
  • Hebben balans tussen synchroon en a-synchroon en fysiek en online
  • Geven een indicatie normatieve studielast (en zijn passend)
  • Geven studeer aanwijzingen
Doen recht aan kwalificatie, socialisatie en subjectivering
  • Doen recht aan kwalificatie, socialisatie en subjectivering
Voorzien in feedback en toetsing
  • Ondersteuning en begeleiding van de docent (al dan niet fysiek) (kritische vragen, controleren van begrip, plaatsen van leerstof in (nieuwe) contexten, constructieve feedback).
  • Voorziet studenten in de gelegenheid zichzelf te toetsen (voor, tijdens en na studeren)
  • 1. Doelstellingen expliciteren
  • 2. Instaptoetsen aanbieden
  • 3. Zelf“toetsen” in het materiaal opnemen
  • 4. Voorbeelden aanbieden
  • 5. Exittickets gebruiken
  • Peerfeedback, automatische feedback middels beschikbare (voorbeeld)antwoorden, tussentijdse feedback van docenten, terugkoppeling/presentaties aan opdarchtgevers
Rekening houdend met de effectieve didactische principes
  • Rekening houdend met de effectieve didactische principes
Toegankelijk voor iedere student
  • Toelichtingen of voorbeelden
  • Duidelijk wat facultatief en verplicht is
  • Opnames en online beschikbaarheid
  • Links naar alternatieve bronnen
  • Rekening houdend met inclusief onderwijs

4. Voorbeelden

Blauwdruk

Week Weeknr of Datum

Onderwijseenheid of deel daarvan Welke thema’s/ fasen/ leerstofclusters ga je behandelen en in welke volgorde?

Leeractiviteit Welke activiteit laat je de studenten uitvoeren om de leerresultaten te bereiken?

Doel Wat is het leerresultaat van de activiteit/ ten behoeve van welk leerresultaat laat je studenten deze activiteit uitvoeren?

Materialen/media Welke materialen/ media ga je aanbieden om de student te ondersteunen?

Product van activiteit Welke producten/inzichten levert deze activiteit op?

Studielast minuten

Begeleidingsactiviteiten Welke begeleiding geef je en hoe doe je dit?

Begeleidingslast minuten

Kantelenplan

Opzetten van een lescyclus

Een leeractiviteit kan nog zo goed zijn, zonder heldere structuur en goed ingerichte leeromgeving is de kans van slagen vrijwel nihil! Daarom bestaat de volgende stap uit het inrichten van de (digitale) leeromgeving.

Good practices binnen de HvA op het gebied van Blended Learning

Wil je meer met blended learning gaan werken en ben je benieuwd naar de ervaringen van je collega's?

Binnen de Hogeschool van Amsterdam zijn er meerdere collega’s, van verschillende opleidingen, die ervaring hebben met blended onderwijs.
In het kader van samen leren hebben wij deze collega’s voor de camera geïnterviewd over hun best practise met blended onderwijs.

Vind niet opnieuw het wiel uit en leer van je collega’s!
Bekijk de interviews op het YouTube kanaal van programma Blended Learning.

Week van Blended Learning - Webinar Wat werkt wel en wat niet bij Blended Learning? (1:00:05)

Week van blended learning - Webinar Kennisclips (56:05)

Barend legt uit - Synchroon en Asynchroon leren (3:17)

Door de site te blijven gebruiken, stemt u in met het gebruik van cookies. Meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op "cookies toestaan" om u de best mogelijke browse-ervaring te geven. Als u deze website blijft gebruiken zonder uw cookie-instellingen te wijzigen of als u hieronder op "Accepteren" klikt, stemt u hiermee in.

Sluiten